شرایط و زمان خواب کودکان با توجه به سنشان از یکدیگر متفاوت است. خواب کودک، مانند تغذیه سالم و فعالیت بدنی ، عامل مهم در رشد و پرورش او نیز هست، زیراخواب درست و مناسب با توجه به فعالیت های او در طول روز میسر می شود. البته هر کودک با توجه به شرایط بدنی خاص خودش نیاز خوابش هم، با کودک دیگر همسنش متفاوت است. اما در کل، خواب در روند مناسب رشد کودک بسیار اهمیت دارد، و تاثیر جدی بر روی حافظه، یادگیری، هوشیاری، عملکرد، خلق و خو، تثبیتحافظه و رشد مهارت های حرکتی او دارد.
تناسب خواب کودک به نسبت سن او
یک تا چهار هفتگی
نوزادان معمولا از یک تا چهار هفتگی، در طول شبانه روز پانزده الی هجده ساعت می خوابند. و الگوی خاصی برای این ساعت خواب ندارند. چون هنوز فرق بین شبو روز را نمی دانند، پس چرخه خواب آنها ربطی به شب یا روز بودن ندارد. به همین دلیل مدت خواب آنها به صورت کوتاه کوتاه و معمولا میانگین بین دو تا چهار ساعتدر طول ۲۴ ساعت می باشد. البته اینموضوع در رابطه با نوزادان نارس متفاوت است، زیرا این نوزادان بیشتر از این ساعت به خواب نیاز دارند. و در نوزادانی کهدچار کولیک هستند، برعکس می باشد، زیرا آنها کنار می خوابند.
یک تا چهارماهگی
وقتی نوزاد، حدود شش هفته از تولدش می گذرد، کم کم ریتم خواب درست و منظم تری می گیرد. و مدت زمان خوابش از چهار تا شش ساعت متغیر است. که معمولابعدازظهر ها این اتفاق می افتد. و کمی درهم ریختگی خواب شب و روزش، به نسبت بدو تولد ساماندهی می شود.
چهار تا دوازده ماهگی
در این سن نوزادان، می توانند به راحتی به صورت پانزده ساعت به صورت متداول به خواب بروند، که البته برای شیرخوردن نیز مابین آن بیدار می شوند. اما اینپروسه برای بیشتر کودکان دوازده ساعت است. کودک معمولا از شش ماهگی به بعد، الگوی خوابش بیشتر شبیه به والدین و بزرگسالان می باشد. که رفته رفته و بارسیدن به سن دوازده ماهگی این پروسه شکل کامل تری به خود می گیرد. و حتی خواب های او در طول روز هم به یک ریتم ساعتی منظم می رسد، مثلا دو تا چهار بارخواب منظم در روز.
یک تا سه سالگی
با روند رشد کودک، الگوی خواب او نیز بیشتر شبیه به بزرگسالان می شود. و خواب های منظم او درطول روز تبدیل به یک بار خواب او در طول روز می شود که آن هممعمولا بعد از ظهر ها می باشد. و با اینکه کودکان در این بازه سنی می تواند چهارده ساعت در روز بخوابند، اما تایم خواب اکثر آنها ده ساعت است.
سه تا شش سالگی
در سن یه سالگی کودکان مانند قبل هنوز خواب روزانه دارند. که هر چه سنشان بیشتر می شود، خواب روز در آنها کمرنگ می شود. ولی در عوض، همانند قبل کهسنشان کمتر بود، شبها زودتر به خواب می روند. که معمولا در طول شبانه روز حدود ده تا دوازده ساعت می خوابند.
هفت تا دوازده سالگی
در بازه این سن، کودک دیگر مسئولیت به مدرسه رفتن را تجربه می کند. و ساعت خوابش کمتر از قبل می شود، زیرا فعالیت های درسی در کنار بازی های بچگانه باعثمشغول بودن بیشتر او در طول روز است. در واقع میانگین خواب کودک در این سن حدود نه ساعت در شبانه روز است.
مشکلات خواب کودکان
موضوع هایی که باعث می شود کودک در زمان خواب دچار مشکل شود عبارتنداز؛ عوض شدن مکان خواب، بیماری، رویش دندان جدید، ورود عضو جدید به خانوادهمانند خواهر و یا برادر، که همگی باعث اختلال در خواب کودک می شود. که سلامت جسم و روان او را تهدید می کند. در ادامه به مواردی در این رابطه اشاره می کنیم.
۱- سندروم پاهای بیقرار کودک
۲- حرکت و صحبت کردن کودک در خواب
۳- دیدن کابوس های شبانه کودک
۴- آپنه خواب در کودک
سندروم پاهای بیقرار کودک
سندروم پاهای بیقرار در کودکان، که میل شدید کودک به تکان دادن پاهای خود در زمان خواب دارد. که نتیجه این بقراری، اختلال در خواب اوست. این موضوع را نیتوان با انجام حرکات کششی قبل از خواب، تا حدودی کنترل کرد.
حرکت و صحبت کردن کودک در خواب
صحبت کردن کودک در خواب، نشانه ی خواب سبک کودک است، این موضوع بین بیشتر کودکان رایج است. که با موارد گفته شده تا حدود زیادی قابل حل است. موضوع خطرساز در رابطه با راه رفتن کودک در خواب است. که امکان آسیب رسیدن به خود و دیگر اعضای خانواده را افزایش می دهد، زیرا این عملکرد نیز مانندصحبت کردن غیر ارادیست و معمولا کودک پس از بیدار شدن هیچ چیز یادش نمی آید.
بر اساس تحقیقاتی که انجام شده، از هر سه کودک معمولا یک کودک در سنین قبل از سیزده سالگی راه رفتن در خواب را تجربه کرده است.
دیدن کابوس های شبانه کودک
بعضی از کودکان به علت دیدن کابوس های شبانه، از خواب شب وحشت دارند. زیرا تشخیص واقعیت برای آنها سخت است و به محض کابوس دیدن امکان دارد ازخواب پریده و مجددا به سختی به خواب فرو رود. البته در مواردی هم به دیدن کابوس کودک بیدار نمی شود، و نیز صبح پس از بیدار شدن چیزی یادش نمی آید. البتهکابوس دیدن موضوع خطرناکی نیست. ولی در صورت پی در پی اتفاق افتادن آن، باید موضوع را ریشه یابی کرد و حتی در صورت لزوم نیز به پزشک مراجعه کرد. زیرامتصل اتفاق افتادن آن هم باعث اختلال در خواب شبانه کودک می شود و هم باعث خواب آلودگی او در طول روز می شود.
آپنه خواب در کودک
خروپف کودک، امکان دارد به دلایل: آلرژی، چاقی، تورم لوزه ها، دود سیگار و یا آدنوئیدها باشد. اما اگر کودک بیس از حد دچار خروپف در خواب باشد. یا در تنفسکردن مکس کند و سپس به نفس نفس بیفتد. به احتمال زیاد دچار آپنه خواب شده است. آپنه به معنی اختلال تنفسی کودک در طول خواب شبانه است، که او را مجبوربه بیدار شدن پی در پی می کند. و در نتیجه باعث خواب آلودگی کودک در طول روز و کاهش سطح تمرکز و بیش فعالی در او می شود. که در این صورت بهتر است بهپزشک اطفال مراجعه کنید.
حل کردن مشکلات خواب کودکان
والدین برای حل کردن مشکلات خواب کودک، باید برنامه و الگوی درستی را در جهت زمان خواب مناسب، پیاده سازی کنند، و خودشان نیز بر آن اصول پایند باشند، تاکودک نیز آن را یاد بگیرد. در ادامه مواردی را در جهت کمک به بهبود خواب کودک ذکر می کنیم.
۱- قرار دادن خواب کافی در اولویت های خانواده:
وقتی کودک شما در سنی قرار دارد که همه چیز را متوجه می شود، برای پیاده سازی الگوی درست در جهت خواب او باید خودتان نیز به گونه ای عمل کنید که او اهمیتبسیار خواب کافی بداند. مثلا اگر شما به عنوان والدین در طول شب ساعات طولانی را بیدار باشید، او را به این موضوع عادت می دهید که اهمیتی برای خواب واستراحت مناسبات قائل نیستید. الگوی درست خواب چه برای کودکان و چه بزرگسالان تاثیر مستقیم بر عملکردهای آنها در هر موضوعی در طول روز دارد. پس یکالگو خواب منظم برای خود و فرزندتان تدارک ببینید.
۲- آماده کردن محیط خانه برای خواب
آماده کردن محیط خانه برای خواب یعنی اینکه، شما قبل از خواب دمای محیط را تنظیم کنید، زیرا سرد بودن بیش از حد و یا گرمای آزار دهنده باعث به هم ریختنخواب کودک می شود. با خاموش کردن لامپ های اضافی هم آرامش را به محیط بیاورید، حد الامکان در اتاق خواب کودک از شب خواب های پر نور استفاده نکنید، ودر تخت او نیز اسباب بازی نگذارید، و اگر کودک به اسباب بازی علاقه دارد و دوست دارد در هنگام خواب در کنارش باشد می توانید برای آرامش و امنیت خاطر اواین کار را برایش انجام دهید.
۳- انجام دادن فعالیت های روزانه
والدین گرامی باید انجام دادن فعالیت های روزانه را در روند بهبود خواب کودک دست کم نگیرند، زیرا اگر با انجام ورزش های مناسب سنش در هوای آزاد و یا بازی باشما و یا دوستان هم سن و سالش، انرژی کودکانه ی او خالی نشود مطمئنا در زمان فرا رسیدن خواب شب، حالت کلافه کننده ای خواهد داشت. پس بهتر است برایاین گونه فعالیت های او نیز برنامه ریزی مناسبی انجام دهید.
۴- دوری از صفحه نمایش
بهتر است وسایلی مانند تلوزیون یا کامپیوتر را در اتاق کودک قرار ندهید، و یا حتی یک ساعت قبل از خواب استفاده از تبلت و تلف همراه را محدود کنید. و برایاستفاده از آن ساعات مشخصی در روز تعیین کنید.
۵- برنامه ریزی منظمی در طول روز داشته باشید
شما به عنوان والدین کودک باید برنامه درستی در جهت، غذا خوردن، خوابیدن، چرت وسط روز و نیز بازی کردن فرزندتان داشته باشید. که با انجام روزانه آن کودک کمکم متوجه به موقع انجام دادن آنها شود. زیرا این گونه حس آرامش و امنیت در او افزایش می یابد. برای کودکان خردسال کارهایی مانند قصه خواندن، شعر خواندن وشانه کردن موهایشان قبل خواب بسیار آرامش بخش است و برای داشتن خواب راحت کمک بسیاری به آنها می کند.
۶- قبل از شش ماهگی، به کودک غذای جامد ندهید
معده کودک بسیار حساس است. و هنگامی که او تازه شروع به خوردن مواد غذایی می کند، برای هضم آن به زمان زیادی نیاز دارد، بنابراین حتی اگر کودک در اینسن می تواند مواد غذایی جامد بخورد، بهترین کار برای خواب راحت و بدون دل درد و اذیت شدن برای او این است که سعی کنید قبل از خواب به او غذای جامدندهید. تا با معده ای سبک، خوابی راحت را تجربه کند.
۷- در کنار تخت کودک نوشیدنی و خوراکی قرار ندهید
قرار دادن نوشیدنی و خوراکی در کنار تخت کودک باعث می شود او سرگرم شود و برای بازیگوشی و نخوابیدن مشغول به خوردن و بازی با آنها شود. در واقع با اینکار کودک، به گونه ای برای نخوابیدن تحریک می شود.
۸- اختلال خواب کودک را پیدا کنید
مشکلاتی که بیشتر کودکانه زمان خواب دارند، مسائلی مانند خروپف، آپنه خواب، دندان قروچه، تنفس سنگین در زمان خواب و مقاومت در برابر خوابیدن می باشد. این موارد هم تاثیر منفی در به خواب رفتن کودک دارد و هم باعث بیدار شدن او در طول شب می شود.
والدین همیشه نگرانی هایی در رابطه با چگونگی رشد و سلامت جسم و روان فرزندانشان دارند. و دوست دارند مشکلات به وجود آمده را تشخیص و سپس حل نمایند،ما هم در این مقاله قصد داشتیم اطلاعاتی در رابطه با چگونگی خواب کودکان در اختیارتان قرار دهیم. تا شما با استفاده از آن راحت تر مشکلات به وجود آمده رامدیریت و حل نمایید.